Lokale en provinciale verkiezingen op 13 oktober 2024

Op zondag 13 oktober worden lokale en provinciale verkiezingen gehouden. Die dag kunnen de inwoners van de Vlaamse gemeenten hun stem uitbrengen voor de gemeenteraden, de provincieraden en de stadsdistrictsraden in Antwerpen.

Stemrecht

Vanaf de lokale en provinciale verkiezingen in 2024 wordt de stemplicht (ook wel opkomstplicht genoemd) afgeschaft. Burgers genieten vanaf nu van stemrecht voor de verkiezingen voor gemeenteraad en provincieraad in Vlaanderen (en districtsraden in Stad Antwerpen). Dit houdt in dat burgers niet meer verplicht zijn om te gaan stemmen. Het stemmen met een volmacht wordt aangepast.

Indien een werknemer op de dag van de verkiezingen ingepland staat om te werken, kunnen zich onderstaande situaties voordoen.

• De werknemer wil persoonlijk gaan stemmen. Aangezien er een stemrecht geldt, heeft de werknemer het recht om afwezig te zijn van het werk gedurende de tijd die nodig is om zijn stemrecht te vervullen. Er is in dit kader geen recht op behoud van loon voorzien. Het is dus aangewezen dat de werkgever en werknemer hiervoor concrete afspraken maken.
• De werknemer laat een andere kiezer stemmen in zijn plaats door het geven van een volmacht. De kiezer voegt dan bij de volmacht een attest van de werkgever met de bevestiging dat die op 13 oktober 2024 om beroeps- of dienstredenen niet kan gaan stemmen.
• De werknemer is opgeroepen om te zetelen in een stem- of telbureau. In het kader van de toepassing van klein verlet voorziet de wet dat iemand afwezig mag zijn met behoud van loon indien de werknemer:
  • het ambt van bijzitter in een hoofdstembureau of enig stembureau bij de parlements-, provincieraads- en gemeenteraadsverkiezingen moet uitoefenen en dit voor de tijd die hij daarvoor nodig heeft;
  • het ambt van bijzitter in een van de hoofdbureaus (hoofdstembureau of hoofdbureau voor stemopneming) bij de verkiezing van het Europese Parlement moet uitoefenen en dit voor de tijd die hij daarvoor nodig heeft met een maximum van 5 dagen
  • het ambt van bijzitter in een hoofdbureau voor stemopneming bij de parlements-, provincieraads- en gemeenteverkiezingen moet uitoefenen en dit voor de tijd die hij daarvoor nodig heeft met een maximum van 5 dagen.

Enkel in één van voormelde gevallen mag de werknemer met behoud van loon afwezig zijn.

Opgelet: Wie het ambt van voorzitter of secretaris moet uitoefenen, of bijzitter moet zijn in een gewoon stembureau of stemopnemingsbureau heeft geen recht om afwezig te zijn met behoud van loon. Wel hebben ze het recht om afwezig te zijn aangezien ze opgeroepen worden om hun burgerplicht uit te oefenen. Ook hier maken werkgever en werknemer best op voorhand concrete afspraken.

Het is aan te raden om op basis van een kopie van de oproepingsbrief na te gaan voor welke rol de werknemer precies werd opgeroepen!

Politiek verlof  & ontslagbescherming

In België heeft een verkozen werknemer in bepaalde gevallen recht op politiek verlof. Dit houdt in dat de verkozen werknemer gedurende een aantal dagen afwezig mag zijn van het werk om een politiek mandaat uit te oefenen.

Het betreft de volgende mandaten en enkel voor werknemers uit de privésector:

• leden van de gemeenschappelijke gemeenschapscommissie, de Vlaamse gemeenschapscommissie of de Franse gemeenschapscommissie;
• leden van de Raad van de Duitstalige gemeenschappen;
• leden van de provincie-, gemeente-, of districtsraad (bestendige afgevaardigden niet);
• leden van de raad voor maatschappelijk welzijn (OCMW);
• personen die het ambt bekleden van de voorzitter van één van de voornoemde instellingen of lid zijn van hun uitvoerend college.

Voor de lokale mandaten (burgemeester, schepen, voorzitter of lid van een bureau van een districtsraad of voorzitter van het OCMW) is het politiek verlof onbetaald. In de overige mandaten heeft de werknemer wel recht op politiek verlof met behoud van het normale loon ten laste van de werkgever. Het loon wordt vastgesteld volgens de feestdagenwetgeving, maar begrensd tot de maandloongrens die in aanmerking wordt genomen voor de ziekte-uitkeringen.

De regionale, federale en Europese parlementsleden alsmede bestendig afgevaardigden hebben geen recht op politiek verlof.

Werknemers kunnen politiek verlof opnemen onder de volgende voorwaarden:

• het politiek verlof mag enkel gebruikt worden voor het vervullen van opdrachten die rechtstreeks voortvloeien uit de uitoefening van het mandaat of ambt;
• de betrokken werknemers hebben enkel recht op verlof wanneer zij bij de aanvang van de uitoefening van hun ambt of mandaat hiervan een bewijs aan hun werkgever afleveren.

Opgelet: werknemers die kandidaat zijn, op een verkiezingslijst staan of effectief verkozen zijn voor een politiek mandaat, genieten van ontslagbescherming. Het betreft wel enkel de werknemers die recht hebben of zouden hebben op politiek verlof indien ze verkozen waren.Dit houdt in dat de werkgever de betreffende werknemers enkel kan ontslaan omwille van redenen vreemd aan de kandidatuur. Indien de werkgever zich hier niet aan houdt, zal hij naast een te respecteren opzeggingstermijn of een uit te betalen opzeggingsvergoeding ook een beschermingsvergoeding van zes maanden brutoloon verschuldigd zijn.

Bron: Wet van 19 juli 1976 tot instelling van een verlof voor de uitoefening van een politiek mandaat; KB van 28 december 1976 betreffende de duur en de voorwaarden van gebruikmaking van het verlof, verleend bij de wet van 19 juli 1976 tot instelling van een verlof voor de uitoefening van een politiek mandaat, BS 31 december 1976; KB van 5 april 2001 tot uitvoering van artikel 4bis § 1 en § 2 van de wet van 19 juli 1976 tot instelling van een verlof voor de uitoefening van een politiek mandaat, BS 19 april 2001; KB van 4 april 2019 tot wijziging van het koninklijk besluit van 28 december 1976 betreffende de duur en de voorwaarden van gebruikmaking van het verlof, verleend bij de wet van 19 juli 1976 tot instelling van een verlof voor de uitoefening van een politiek mandaat, BS 23 april 2019; https://www.vlaanderen.be/lokale-en-provinciale-verkiezingen.